Χοροθεραπεία – Κινητική Θεραπεία

 

 

πηγή : http://www.e-psychology.gr

 

Η χοροθεραπεία – κινητική θεραπεία είναι η ψυχοθεραπευτική χρήση της εκφραστικής κίνησης και του χορού μέσα από την οποία το άτομο μπορεί να εμπλακεί δημιουργικά. Η χοροθεραπεία – κινητική θεραπεία ανήκει στην κατηγορία των θεραπειών μέσω τεχνών μαζί με την μουσικοθεραπεία, την δραματοθεραπεία και την εικαστική θεραπεία και είναι η ψυχοθεραπευτική χρήση της εκφραστικής κίνησης και του χορού μέσα από την οποία το άτομο μπορεί να εμπλακεί δημιουργικά σε μια διαδικασία προσωπικής ολοκλήρωσης και ανάπτυξης. Η χοροθεραπεία  κινητική θεραπεία όπως ορίζετε από τον American Dance Therapy Association είναι « η ψυχοθεραπευτική τεχνική η οποία χρησιμοποιεί τη κίνηση σαν μια διαδικασία προώθησης της συναισθηματικής, νοητικής και φυσικής ολοκλήρωσης του ατόμου ».

Έτσι η χοροθεραπεία – κινητική θεραπεία επιτυγχάνει αλλαγές στον φυσικό (σωματικό), συναισθηματικό και νοητικό τομέα καθώς και στη κοινωνική συμπεριφορά του ατόμου. Ο χοροθεραπευτής εστιάζει στην κινητική συμπεριφορά του ατόμου όπως αυτή αποκαλύπτεται μέσα στη θεραπευτική σχέση. Συμπεριφορές έκφρασης, επικοινωνίας και προσαρμογής εξετάζονται είτε πρόκειται για ομαδική, είτε για ατομική θεραπεία. Η κίνηση του σώματος χρησιμοποιείται από τον χοροθεραπευτή σαν μέσο εκτίμησης – αξιολόγησης και σαν τρόπος θεραπευτικής παρέμβασης.

Η κίνηση είναι αυτομάτως ο πιο βασικός και ο πιο άμεσος τρόπος επικοινωνίας μας. Από την αρχή της εμφάνισης του ανθρώπινου είδους το πέρασμα του ατόμου από τη ζωή έχει ισχυροποιηθεί και διευκολυνθεί από τελετουργικούς χορούς – γέννηση, γονιμότητα, συγκέντρωση τροφής, ερωτοτροπία, θεραπεία, θάνατος  κάθε πλευρά της ζωής είχε τον δικό της χορό. Η συμμετοχή σε τέτοιους χορούς έδινε μια δυνατή αίσθηση ταυτότητας, ενίσχυε την αίσθηση την κοινότητας και έδινε την απαραίτητη δύναμη για ανταπόκριση σε δύσκολες καταστάσεις.

Οι προσωπικές μας κινήσεις εκφράζουν την στάση μας και την αντίληψή μας για το περιβάλλον, τους άλλους και τον εαυτό μας. Τα συναισθήματά μας, οι αποφάσεις μας και το νοητικό μας στιλ μπορούν να γίνουν κατανοητά από όσους είναι εκπαιδευμένοι στη παρατήρηση της κίνησης.

Η πρωτοποριακή δουλειά του Rudolph Laban στη Γερμανία πριν τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο πρόσφερε μια γλώσσα η οποία έδωσε τη δυνατότητα μιας αντικειμενικής συζήτησης της ανάλυσης της ανθρώπινης κίνησης. Η συνεισφορά του στους τομείς της παρατήρησης της κίνησης, της καταγραφής, και της εφαρμογής τους σε όλες τις μορφές της ανθρώπινης προσπάθειας συνέβαλε στην θεωρητική και πρακτική βάση της χοροθεραπείας. Η θεωρητική βάση της χοροθεραπείας αντλείται από τον χορό, την ψυχολογία, την νευροψυχολογία, την ψυχιατρική, την δυναμική των ομάδων και την ανάλυση της κίνησης (π.χ. Laban Movement Analysis, Kestenberg Movement Profile κτλ).

Τα βασικά χαρακτηριστικά της χοροθεραπείας είναι ότι χρησιμοποιείται η γλώσσα του σώματος και η μη λεκτική διάσταση της επικοινωνίας – η οποία αποτελεί τρόπο έκφρασης – για να παρακινηθεί η επικοινωνία. Η κίνηση από κοινού μέσα σε ένα θεραπευτικό περιβάλλον βοηθά να επανακαθιερωθούν ενσωματωμένα κινητικά μοτίβα, κινεί και υποστηρίζει την ολοκλήρωση συναισθημάτων, σκέψεων και πράξεων. Η χοροθεραπεία λειτουργεί εξελικτικά συνδέοντας το φυσικό με το συναισθηματικό επίπεδο και βοηθώντας τη δημιουργία της εικόνας του σώματος και της αίσθησης της ταυτότητας όπως επίσης αποτελεί δημιουργική διεργασία η οποία εκφράζει συμβολικές διαδικασίες και κινητικές μεταφορές και εξερευνεί νέους τρόπους αντιμετώπισης. Η χοροθεραπεία στηρίζεται σε πέντε θεμελιώδεις αρχές: 1) Ότι υπάρχει συνεχής αλληλεπίδραση μεταξύ σώματος και πνεύματος και όταν συμβεί μια σημαντική αλλαγή στο κινητικό επίπεδο μπορεί να επηρεάσει το νοητικό ή το συναισθηματικό και αντίστροφα. Ο χοροθεραπευτής συνδέει τις κινητικές εμπειρίες με την λεκτική κατανόηση χρησιμοποιώντας ελεύθερο συνειρμό και ερμηνείες της κίνησης. 2) Ότι πλευρές της προσωπικότητας του ατόμου αντικατοπτρίζονται στην κίνηση. Αυτές οι πλευρές μπορεί να περιλαμβάνουν τρόπους ? μοτίβα κοινωνικής συσχέτισης, ψυχολογικές εξελικτικές διαδικασίες, ψυχοπαθολογία κ.ά. 3) Η θεραπευτική σχέση ασθενή ? θεραπευτή είναι μεγίστης σημασίας. Ο θεραπευτής χρησιμοποιεί κυρίως μη-λεκτική ανταπόκριση και αλληλεπίδραση με τον ασθενή όπως καθρεπτισμός της κίνησης, συγχρονισμός, σωματική επαφή κ.ά. 4) Η κίνηση μπορεί να αποτελεί ένδειξη ασυνείδητης διαδικασίας. Κινητικά σύμβολα και κινητικές μεταφορές που χρησιμοποίησε ο ασθενής κατά τη διάρκεια της θεραπευτικής συνεδρίας τον βοηθούν να αποκτήσει πρόσβαση στο ασυνείδητο του. 5) Η εμπλοκή σε μια δημιουργική διαδικασία κίνησης μέσα από αυτοσχεδιασμό έχει μεγάλη θεραπευτική αξία. Το άτομο μέσα από νέους τρόπους κίνησης του σώματος του βιώνει νέες εμπειρίες.

Η χοροθεραπεία – κινητική θεραπεία απευθύνεται και σε παιδιά και σε ενήλικες, και εφαρμόζεται είτε σε ατομικό είτε σε ομαδικό επίπεδο. Διαφορές μεταξύ χοροθεραπείας και των άλλων τύπων φυσικών δραστηριοτήτων πχ. πρωτόγονη έκφραση, θεραπευτικός χορός κτλ.

1. Στόχος της χοροθεραπείας δεν είναι να κάνει τον πελάτη – ασθενή να κινηθεί πιο ελεύθερα ή πιο τέλεια αλλά να πειραματιστεί μέσα από την κίνηση, να εξερευνήσει νέους τρόπους να ζει και να αισθάνεται και να έλθει σε επαφή με συναισθήματα τα οποία δεν μπορεί να λεκτικοποιήσει. 2. Ο δάσκαλος της κίνησης / χορού χρησιμοποιεί συγκεκριμένες κινήσεις για να κατευθύνει τους μαθητές να αισθανθούν σε ένα συγκεκριμένο τρόπο πχ μπορεί να τους ζητήσει να πηδήξουν ή να κουνήσουν τα χέρια τους ελεύθερα κτλ ενώ αντίθετα ο χοροθεραπευτής δεν κατευθύνει την κίνηση ούτε περιγράφει τα συναισθήματα που πρόκειται να εκφράσει ο πελάτης / ασθενής. 3. Ο χοροθεραπευτής αντίθετα από τον δάσκαλο έχει γνώσεις θεωριών ψυχολογίας και ψυχοθεραπείας και είναι εκπαιδευμένος να χρησιμοποιεί την κινητική αλληλεπίδραση για το όφελος του ασθενή. 4. Ο χοροθεραπευτής δεν διορθώνει την κίνηση όπως ο δάσκαλος. 5. Η διαδικασία της χοροθεραπείας ξεκινά από την κίνηση προς τα σύμβολα και τις μεταφορές (στοιχεια του ασυνείδητου) και φτάνει στην ερμηνεία.

Σε ποιους απευθύνετε η χοροθεραπεία;
Στον καθένα που βιώνει συναισθηματικά προβλήματα, πίεση, άγχος Σε ανθρώπους που θέλουν ν’ αναπτύξουν τις προσωπικές τους ικανότητες επικοινωνίας, την εξερεύνηση ή την κατανόηση του εαυτού τους Σε ανθρώπους που ίσως κάποια συναισθήματα ή εμπειρίες τους βρίσκουν πολύ δύσκολο να τα εκφράσουν μόνο με λέξεις, ή σε αυτούς που αποφεύγουν το συναίσθημα ή συγχέουν τα ζητήματα όταν χρησιμοποιούν τις λέξεις Σε ανθρώπους που τα προβλήματά τους επιδρούν σε σωματικό επίπεδο, σε διαταραχή της εικόνας του σώματος, σε δυσκολίες στην κίνηση όπως ένταση ή μπλοκάρισμα σε κάποιες περιοχές του σώματος, ασυνήθιστες κινήσεις ή άγχος σχετικά με την απόσταση, σωματική επαφή ή εμπιστοσύνη Σε ανθρώπους που διανύουν συγκεκριμένες περιόδους πίεσης και άγχους όπως αυτές που σχετίζονται με απώλεια προσώπων ή μεταβατικές περίοδοι ή περίοδοι αλλαγής Σε ανθρώπους που ανησυχούν ότι τα προβλήματα που αισθάνονται συνεχίζονται για πάρα πολύ καιρό, ή σε αυτούς που αισθάνονται ότι «τα πράματα δεν πάνε καλά» γι αυτούς, την σχέση τους ή την οικογένειά τους

Τα οφέλη από την χοροθεραπεία:
Βελτίωση της αυτογνωσίας, της αυτοεκτίμησης και της προσωπικής αυτονομίας Κατανόηση των δεσμών μεταξύ σκέψης, συναισθημάτων και συμπεριφοράς Βελτίωση προσαρμοστικότητας Έκφραση και διαχείριση επίπονων σκέψεων και συναισθημάτων Μεγιστοποίηση πηγών επικοινωνίας Διαχείριση των εσωτερικών αποθεμάτων μέσα από το δημιουργικό παιχνίδι Κατανόηση της επίδρασης του εαυτού μας στους άλλους Συσχέτιση της εσωτερικής με την εξωτερική πραγματικότητα Συναισθηματικές, νοητικές και/ή φυσικές αλλαγές Ανάπτυξη μιας σχέσης εμπιστοσύνης Βοήθεια του ατόμου να διαχειριστεί συναισθήματα που εμποδίζουν τη μάθηση Ανάπτυξη ικανοτήτων κοινωνικής αλληλεπίδρασης

Δημήτριος Ζάχος
Χοροθεραπευτής – Κιν. Θεραπευτής, Master of Arts in Dance Movement Therapy City University & Laban Centre for Movement and Dance London, UK


Gay affirmative psychotherapy

 

 

 

 

πηγή : en.wikipedia.org

 

Gay affirmative psychotherapy is a form of psychotherapy for gay and lesbian clients which encourages them to accept their sexual orientation, and does not attempt to change them to heterosexual, or to eliminate or diminish same-sex desires and behaviors. The American Psychological Association (APA) offers guidelines and materials for gay affirmative psychotherapy.[1] Affirmative psychotherapy states that homosexuality or bisexuality is not a mental illness. In fact, embracing and affirming gay identity can be a key component to recovery from other mental illnesses or substance abuse.[1] There are a number of individuals for whom neither gay-affirmative therapy nor conversion therapy might be appropriate, however. Clients whose religious beliefs teach against homosexual behavior may require some other method of integration of their conflicting religious and sexual selves.[2

What is psychodrama?

 

 

 

πηγή: http://www.psychodramainstitute.gr – Ι.Ψ.Α.

 

An Introduction to Psychodrama

 

by Marcia Karp

 

A little girl asked her Mum, “What’s life?”. Mum replied, “Life is what happens to you while you’re waiting to grow up.”

Psychodrama has been defined as a way of practicing living without being punished for making mistakes; that is to say, practicing growing up while you are doing it. The action that takes place in a group is a way of looking at one’s life as it moves. It is a way of looking at what happened and what didn’t happen in a given situation. All scenes take place in the present, even though a person may want to enact something from the past or something in the future. The group enacts a portion of life as if on a video seen through the eyes of the protagonist or subject of the session. The personal representation of truth by the protagonist can be eye-opening for someone else watching; who may see them reflected in the struggle to express what is real. J.L. Moreno, who founded psychodrama in Vienna in the early 1900, described it as ‘a scientific exploration of truth through dramatic method. Moreno (1953) had observed that thus far there was science without religion and religion without science. He felt the way forward was a combination: “A truly therapeutic procedure cannot have less an objective than the whole of mankind.”

 

Psychodrama has been defined as a way of practicing living without being punished for making mistakes

 

Psychodrama was designed as a method of group psychotherapy. Moreno had great trust in the group. When he asked, “Who shall survive?” I think he felt the survivors will be those who both use and cherish their own creativity and spontaneity and that these people will survive in a group. He used to say, “If God ever comes back, He’ll come back as a group”. A group can experience many things:

We are not alone.

We can feel normalized.

We go back to the constellation into which we were born – the family group.

The group can share the weight of emotional truth.

The very form of this sharing, each person differently, may be liberating.

To be emotionally or physically held by a group member who is not previously enmeshed in the story can be therapeutic.

The tools set out for the method of psychodrama arc as follows:

• a director

• the group

• a protagonist

• auxiliary egos

• a stage

 

The director

In most therapies this is the therapist, facilitator or group leader. The director is a trained person who helps guide the action. The director is a co-producer of the drama taking clues from the perceptions of the person seeking help. The following are some of the director’s tasks:

(a) To build sufficient cohesion and a constructive working group climate.

(b) To stimulate individual group members sufficiently and warm them up to action.

(c) To consider group dynamics and measure grout, interaction at the beginning of a session.

(d) To guide the appropriate selection of a protagonist and take care of others in the group who were considered but not chosen to be a subject of the session.

(e) To make a treatment contract for the session which is an action-preparation negotiated with the protagonist.

(f) To establish a therapeutic alliance.

(g) To prepare the action-space or stage on which the therapeutic drama takes place

(h) To intervene to give the protagonist sufficient freedom to select the focus of exploration.

(i) To identify non-verbal messages of the protagonist as well as the verbal.

(j) To anchor each scene setting in the appropriate time and place.

(k) To help put auxiliary egos into role.

(I) To identify central issues in the enactment and to help the protagonist show the group what happened rather than talk about it.

(m) To use psychodramatic techniques such as role-reversal, to move the action from the periphery of the problem to the core of the issue.

(n) The core of the issue may involve a catharsis of emotion, insight catharsis, catharsis of laughter or catharsis of integration which the director maximizes appropriately.

(o) To create sufficient safety for the protagonist and the group.

(p) To ensure confidentiality in the group and physical safety.

(q) To ensure that the psychodrama is a group process and not one-to-one therapy in a group,

(r) To create sufficient closure where the protagonist and group integrate the material presented in the session.

(s) To help the protagonist to re-enter the group after the session.

(t) To facilitate role feedback from group members who played auxiliary roles in the session.

(u) To allow catharsis and integration of group members who identify with the protagonist and can share from their own experience.

(v) To protect the protagonist from distorted responses or analysis of the group and to attend to each member sharing similar experiences or moments when they were most involved in the session.

(w) To share from his/her life history, if appropriate.

 

The group

The average size of a psychodrama group is between ten and fifteen people. I have seen groups of as few as three, and as many as four hundred. The emotional material in large groups seems to transcend the numbers and often people feel the group shrinks in size and are astounded that in a group of twenty-five they are able spontaneously to be themselves.

There are many societal roles represented in any given group. If, for example, the protagonist is an alcoholic, there may be a mother, sibling, partner or therapist in the group who, in the sharing, can present their own view of what happened to them. This feedback from other roles, in relation to the problem enacted, can be invaluable insight for the protagonist. The socially investigative dimension of the problem is better researched in the session when many roles are represented. One of the aspects of a psychodrama group which sets it apart from other groups is the multiplicity of roles that are represented by each person in the group. We each play a staggering variety of roles in one day: parent, son or daughter, professional, friend, lover, citizen, boss, student, not to mention all the somatic roles such as sleeping, eating, and crying. Separate from the many roles we play in our own lives, we may be asked to play a role for someone else in the group – a dying mother, for example. If the person selected to play the dying mother has previously been seen as the group scapegoat, the role-structure can change drastically in a psychodrama group, allowing a positive alliance to form between protagonist and person playing the dying mother; an alliance which previously didn’t exist. This constant change of role structure in a group disallows the role rigidity that may occur in other groups. The role repertoire is expanded by each group member playing a different kind of role from that which s/he may be seen to play in the group. A member of the group with low self esteem may be stretched to play a courageous role, surprising both themselves and the group by the release of creativity hidden, problematic, learned behavior. This glimpse of courage motivates the player to produce more and encourages group members to relate to them in a different way.

 

The protagonist

I used to work in a public theatre in New York at 78th and Broadway called the Moreno Institute. Seven nights a week there was a public audience, a circular wooden stage and a director. A person seated in the front, middle or back of the theatre, a professor, housewife or carpenter, could be a subject of the psychodrama session which they had chosen to attend.

Human beings have problems. Normosis, a word coined by Moreno, meaning the struggle to be normal, confounds the best of us. Though psychodrama was designed to help psychotics, it has evolved into a therapy of relationships for anyone. The protagonist, meaning the first in action, is a representative voice of the group through which other group members can do their own work. The protagonist simply states an aspect of life s/he wants to work on; my fear of death, my relationship with my daughter, my authority problem at work. The director, with the protagonist, sets out to create scenes that give examples of the problem in the present, looking at possible behavior patterns. Seeing the problem in the present, seeing the problem as it exists in the past and trying to resolve the problem by establishing the core or roots of the issue, is the aim so that future behavior contains a more adequate approach. The “spontaneity” that is sought is defined as a fresh response to an old situation or an adequate response to a new situation. The idea of throwing away the script was crucial to the conceptualization of psychodrama as an action method. The protagonist has a chance to review the life script that s/he is using, which may have been handed down for good reason but fails to be adequate for present life requirements. A person who was handed a script not to cry may no longer feel that serves them in present-day functioning. One who has never grieved for the loss of a parent because they bought the ‘brave’ script may feel the relief of letting go of tears with a new definition of brave – one who has the courage to face what really exists within. That courage to be may not have been within the role repertoire of one’s parents, but within this new family group bravery may find a new climate to encourage self-expression, which may have lain dormant for years.

 

The auxiliary ego

In the very first group I joined there was a psychiatric nurse for whom I formed an immediate dislike. -While she was protagonist she was asked to choose someone in the group who could understand her inner thoughts and could help her express what she wasn’t able to say. She chose me to be her double. I was astonished at her choice but found, once I stood next to her and we worked as a team trying to explore her inner truth that I could understand her very well and I stopped disliking her. She also taught me how much of me was in her and introduced me to the reality that the people we dislike usually have behavior that strikes close to home; therefore we are warding off the very thing we can’t deal with in ourselves.

 

One, who has never grieved for the loss of a parent because they bought the ‘brave’ script, may feel the relief of Setting goes of tears with a new definition of brave.

 

The auxiliary ego is anyone in the group who plays a role representing a significant other in the life of the protagonist. This may be-a role external to the protagonist, such as a family member or colleague at work. It may be an internal role such as one’s fearful self, child self or one’s inner voice, as in the role of what is called the double. The double helps express that which isn’t being expressed, with or without words. Because Moreno felt that the royal route to the psyche is not the word but non-verbal expression, the auxiliary ego can express, by-gesture, posture or distance, those unspoken secrets in relation to the protagonist. I once was a double for a man who was having a quite normal dinner conversation with his wife of twenty years, He was telling her he didn’t like to eat liver and clenched his fist as he spoke. As his double, I also clenched my fist and went a step further. I slammed my fist down on the table and said, “I’ve had enough of not being understood, I want a divorce.” He looked at me, shocked, and said to her, “So do I!” It was the non-verbal clue that spoke the truth, not his words. His body conveyed the truth while his words masked it. He then chose to express his actual feelings.

The auxiliary ego who plays a dying parent may reach out with arms to say goodbye to the protagonist caught in a web of unexpressed emotion. Those very arms may represent years of love that was unexpressed. If the protagonist reverses roles and is able to speak or show what has not been said all those years, the role-reversal can release spontaneity that was dammed or blocked in his own role as son. Often people are more spontaneous in the role of someone else than in their own role. Role-reversal is the engine that drives the psychodrama. The role of significant other in the group is modeled by the protagonist and a group member then moves in to play that role. Through crucial role reversals the protagonist experiences a shift in role boundary by playing another person. The person being the auxiliary ego holds the role that has been set and creates within it, as they imagine the person in that role would play it. The role is played through the perception of the protagonist.

 

Stage

Psychodrama is based on life itself. The space a person lives in is reproduced on the stage. If a conversation takes place in the kitchen, we set out the table and chairs and give imaginative space to a window, sink, door, fridge, etc.

Constructing the reality of an individual’s space helps the person to really be there and warms them up to produce the feelings that do or do not exist in that space., When someone remembers a conversation that took place at the table, in childhood, it is important to have the people in the scene played by members of the group. We can often learn more by looking in this way at a person’s living space than we can in months of interview. I once was invited into a created space of a young man’s apartment. He walked in by lifting his feet unusually high as if carefully tiptoeing. I asked why. He said, ‘I throw my old milk cartons on the floor, they are everywhere1. That spoke of isolation, not many visitors, a lack of care for the smell and looks. An important clue to his alienation was his living space. Our task then was to look at why he had no friends and why he became a recluse. His words up until then belied his reality, but showing the “stage” upon which he lived gave us a trust reality.

 

The phases of psychodrama

Every psychodrama has three phases:

Warm-up

Enactment

Sharing

 

Warm-up

The warm-up serves to produce an atmosphere of creative possibility. This first phase weaves a basket of safety in which the individual can begin to trust the director, the group and the method. When the room has its arms around you it is possible to be that which you thought you couldn’t, to express that which seemed impossible to express.

There are many ways to warm up a group. Moreno did it by ‘encountering’ everyone and getting people to talk easily to each other. A person who had a theme was accepted by the group as their protagonist. Another way is for the director to select a protagonist; one whom s/he thinks is ready to work. Another alternative is through creative group exercise from which the subject of the session emerges. This is called a protagonist-centered warm-up. In a self-nomination warm up, people can put themselves forward to be the subject. These suggestions are ways of protagonist selection which come from the warm-up whilst the warm-up itself makes it possible for people to feel freer to trust the group, feel the cohesion and safety in the group and to present their problems in an atmosphere of love, caring and creativity.

 

Enactment

In this part of the drama, the director and protagonist move the work forward from the periphery of the problem to the core. Psychodrama means literally action of the mind, and it brings out the internal drama, so that the drama within becomes the drama outside oneself. The director uses the group members to play auxiliary egos who are significant people represented in the drama. The original psychodrama stage was three tiered, concentric circles. The first level was for the audience, the second for soliloquy and represented the space outside the heat of the drama, and the top level was for the drama to be enacted. The design was for the work to go from the periphery to the core of a problem. Enactment in most psychodramatic sessions takes place in a designated stage area. During the drama other group members do not sit in that space unless they are playing a role. The stage feels like a ritualized-space once the drama begins. That is to say, the event that is meant to take place in that space takes place only there. Psychodrama which is attempted within the group space with no designated stage area often falls flat because there arc no boundaries spatially or methodologically,

 

Sharing

As described in the Director section, sharing is a time for group catharsis and integration. It was meant as a “love-back” rather than a feedback, discouraging analysis of the event and encouraging identifications. Points of most involvement by individual group members are identified, and each member finds out how he or she is like the protagonist. Often, as in Greek drama, the audience member is purged by watching the enactment of another’s life story. The sharing is meant to capture this learning process and allow the group members to purge themselves of emotions or insights gained. It is also aimed at normalizing the protagonist’s experience by hearing how others arc similarly involved at different levels of the same process. Sometimes the effectiveness of the overall session can be measured by the depth of the sharing session. A further function of the sharing is a cool-down, a way of re-entering our individual realities after the group enactment.

 

Psychodrama brings out the internal drama so that the drama within becomes the drama outside oneself.

 

For directors in training, an added part of the session is called processing. This is where clear rationale, theoretical assumptions and contract are discussed as part of the directing. The technical aspects are reviewed by the director, trainer and group members. How the director got from scene to scene, how aspects could be maximized, what worked and why, and what could have been done differently, are generally discussed. Feedback for the trainee, director and self and peer assessment are invaluable.

 

Power and cautions

There are many cautions regarding the use of psychodrama and many of the individual techniques. First and foremost, it is important to have a purpose for using a specific technique, for using a technique without purpose and forethought, can be dangerous for the protagonist.

Some techniques may be too powerful for a particular individual, some may be too esoteric and some too frightening.

It is important to be aware of the ease with which an individual may be opened up using these techniques, as well as the difficulty and necessity in achieving closure and the psycho dramatist must be careful not to provide

a fantasy happy ending for a session when the reality base is not present.

There are scenes that require extreme sensitivity in their enactment. We are faced daily with issues like abortion, rape, incest and sexual molestation. In order to accomplish what is necessary for the protagonist and still keep him/her intact, we must use care and discretion (Goldman and Morrison, 1984).

 

Training

Psychodrama training is a postgraduate training for mental health professions. It usually takes a minimum of two to three years after initial professional training. Psychodramatists have their own therapy and supervision as well as a primary trainer who follows their clinical and theoretical progress. Because psychodrama is a powerful therapeutic tool only those trained in its use should be using it.

 

Effectiveness

A large body of literature has been published on therapeutic factors in group psychotherapy (Bloch and Crouch, 1985). In 1955; Corsini and Rosenburg reviewed over 300 articles on group psychotherapy and made three broad categories to discuss the results emotional, cognitive and actional.

Yalom (1975) found that interpersonal learning together with catharsis, cohesiveness and insight were the factors most valued by subjects.

Peter Felix Kellermann (1992) found in two studies that insight, catharsis and interpersonal relations are therapeutic factors central to psychodramatic group psychotherapy.

Grete Leutz, a German psychodramatist, suggests that making a conflict tangible, concrete and visible also makes it dispensable and thus the person can change (Leutz, 1985). This making a process that is unconscious conscious helps the person gain control of their own behavior.

Kellermann (1992) offers the following model illustrating the aspects of psychodrama which facilitate therapeutic progress.

A Mode of the Therapeutic Aspects in Psychodrama

THERAPIST   SKILL  Emotional

Cognitive     catharsis

action inside     resistance   closure

Interpersonal

Imaginary     tele (8)

as IF (9)

Behavioral

Non-specific  acting out

magic

 

 

The outcome of psychodrama

Some professionals who have never experienced psychodrama for any substantial length of time, arc afraid of it as a therapeutic method. Many tend to overdramatise its process and emphasize its presumed dangers. Others exaggerate its virtues in a naive, superficial manner which violates the most elementary precepts of social psychology. Both groups are unaware of the relatively recent attempts that have been made to investigate, scientifically, psychodrama’s therapeutic potential.

Such controlled studies have shown that, employed by trained professionals with awareness of its limits, psychodrama can make a contribution either on its own or as an adjunct to many branches of psychotherapy, whether these be behaviorist, psychoanalytic or existential-humanistic (Kellermann. 1992).

 

Who can use it?

Psychodrama may be helpful to a wide variety of people, cutting across categories, individual and social problem areas and a spectrum of behavior disorders.

“Psychodrama can help the normal client solve actual conflicts, the neurotic client to uncover infantile conflicts, the psychotic to regain reality by means of concrete action and the narcissistic or borderline person in the process of separation and individuation” (Leutz, 1985). Leutz, Karp and others have used psychodrama successfully with some people who had psychosomatic disorders.

Psychodrama can be helpful only to those who are able and motivated. The ability to participate in the imaginative process of role-playing without losing touch with outer reality seems to be a minimal requirement for participation. Furthermore, participants must be able to:

-experience surges of feelings without loss of impulse control

-have some capacity to establish relationships

-have minimal tolerance for anxiety and frustration (ego strength)

-some psychological mindedness

-a capacity for adaptive regression

(Kellermann; 1992)

I have used psychodrama effectively in one to one work and in couple therapy. A single session usually has limited goals and is focused on a specific concrete issue. Psychodrama may therefore be characterized as a brief method of psychotherapy, sharing many of the circumstantial characteristics of crisis-orientated and focused therapy.

Marcia Karp

 

Contact Marcia Karp

 

Telephone:+44 2085601460
Mobile: +44 7710481017
Email:info@marciakarp.org
Web: www.marciakarp.org

Postal Address
Apartment 7
4 Town Meadow
Brentford
TW8 0BX
United Kingdom

 

 

References

Bloch, S. and Crouch E. (1985) Therapeutic Factors; in Group Psychotherapy, Oxford: OUP.

Corsini, R. and Rosenburg, B. (1955) “Mechanisms of Group Psychotherapy Processes and Dynamics”, Journal of Abnormal and Social Psychology.

Goldman, E. and Morrison, D. (1984) Psychodrama: Experience and Process, Kendall Hunt.

Karp, M., Holmes, P. and Watson, M. (1994) Psychodrama Since Moreno, Routledge.

Karp, M. and Holmes, P. (1992) Psychodrama: Inspiration and Technique, Routledge.

Kellermann, P. F. (1992) Focus on Psychodrama, London: Jessica Kingsley.

Leutz, G. (1985) “What is Effective in Psychodrama?” Mettre sa vie en Scene, Paris.

Leveton, E. (1979) Psychodrama for the Timid Clinicians New York: Springer.

Moreno, J.L. (1953) Who shall survive? New York: Beacon House.

 

«Γιαννούλης Χαλεπάς, η Κοιμωμένη μου» στο θέατρο 4 Εποχές

 

 

 

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ:

Σκηνοθεσία: Γιάννης Μόρτζος
Σκηνικά-κοστούμια: Λαμπρινή Καρδαρά
Μουσική : Κώστας Αγουρίδης
Φωτισμοί: Τάκης Ποδαρόπουλος
Βοηθός σκηνοθέτη: Μάχη Παπαδοπούλου
ΠΑΙΖΟΥΝ (με σειρά εμφάνισης): Γιούλη Ζήκου (Μάνα), Πέτρος Αποστολόπουλος (Γιαννούλης Χαλεπάς), και η Ανδρομάχη Παπαδοπούλου (ανιψιά)

Υπόθεση

Το Θέατρο «Τέσσερις Εποχές» παρουσιάζει από τις 13 Οκτωβρίου, το βραβευμένο έργο του Γιώργου Α. Χριστοδούλου «Γιαννούλης Χαλεπάς, η Κοιμωμένη μου» σε σκηνοθεσία του Γιάννη Μόρτζου. Για πρώτη φορά, στην ιστορία του Νεοελληνικού θεάτρου, παρουσιάζεται σε θεατρική μορφή η ζωή ενός σπουδαίου και συνάμα ιδιόρρυθμου καλλιτέχνη. Του ρομαντικού γλύπτη, Γιαννούλη Χαλεπά.
Μια μοναχική βασανισμένη ψυχή, με ανατριχιαστικές καταστάσεις, φτωχικά χρόνια, δραματικά περάσματα, περιπλανήσεις, θάνατοι, απορρίψεις και στο τέλος η μεγάλη δικαίωση. Ένας άντρας που στα 25 του έφτιαξε την Κοιμωμένη και στα 37 του νοσηλεύεται στο ψυχιατρείο της Κέρκυρας για 14 χρόνια!!! Όμως ο Γολγοθάς του μεγάλου γλύπτη, δεν έχει τέλος…
Όταν επιστρέφει στην γενέτειρά του, στον Πύργο της Τήνου, οι χωριανοί του τον θεωρούν τον τρελό του χωριού και κάποιοι δεν διστάζουν να τον στέλνουν ακόμα και για θελήματα. Εν τούτοις, παρέμεινε ένας άνθρωπος της τέχνης, έστω κι αν ήταν ο ίδιος άνθρωπος που μάζευε τις γόπες των άλλων από το χώμα, γιατί δεν είχε ούτε τσιγάρο. Κι όταν πια φτάνει 65 χρονών και πεθαίνει η μάνα του, αυτός «ξαναγεννιέται» κι αρχίζει και πάλι να δημιουργεί.
Ένα έργο γεμάτο συγκρούσεις και ανατροπές, καθώς ο μεγαλύτερος αντίπαλός του είναι η μητέρα του, αλλά και η υποτίμηση που χρεωνόταν από τους οικείους του. Πρόκειται για ένα από τα πιο σημαντικά θεατρικά έργα του Έλληνα συγγραφέα, που έχει τιμηθεί με το βραβείο Κρατικού θεάτρου.


ΘΕΑΤΡΟ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΕΠΟΧΕΣ- ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΤΖΟΣ

ΚΥΨΕΛΗΣ 15, ΚΥΨΕΛΗ
ΤΗΛΕΦΩΝΟ 210 8812289
ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ
ΤΕΤΑΡΤΗ ΚΑΙ ΚΥΡΙΑΚΗ ΩΡΑ.20.30 [ΛΑΙΚΗ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΥΟ ΗΜΕΡΕΣ]
ΠΕΜΠΤΗ , ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΣΑΒΒΑΤΟ ΩΡΑ 21.30
ΕΙΣΔΟΔΟΣ…18ΕΥΡΩ ΚΑΙ 15ΕΥΡΩ ΛΑΙΚΗ ΚΑΙ ΦΟΙΤΗΤΙΚΟ
ΔΙΑΡΚΕΙΑ:1.40ΛΕΠΤΑ ΧΩΡΙΣ ΔΙΑΛΛΕΙΜΑ

Τα φτερά μας είναι για να πετάμε… – Χόρχε Μπουκάϊ

 

 

Στη ζωή μας πολλές φορές χρειάζεται να κάνουμε νέα άλματα και αναζητήσεις που ξεκινάνε πάντα με το πρώτο μικρό βήμα.

Συνήθως αμφιβάλλουμε, φοβόμαστε το άγνωστο, το τί θα συναντήσουμε, πως θα αντεπεξέλθουμε στις νέες συνθήκες και στο νέο περιβάλλον.

Δηλαδή φοβόμαστε το ρίσκο και την αποτυχία.

Η αλήθεια είναι όμως, πως πρέπει να επιλέξουμε, και αν θέλετε: να “παίζουμε” αυτό το παιχνίδι.

Μπορεί να χάσουμε, μπορεί να κερδίσουμε, αλλά το μόνο σίγουρο είναι πως θα μάθουμε, θα αναζητήσουμε, θα ψάξουμε και το μόνο σίγουρο είναι πως θα αποκομίσουμε την εμπειρία ότι προσπαθήσαμε, και δεν μείναμε μόνο στις σκέψεις του νου.

Πρέπει να επιλέξουμε, αν θα αναλωνόμαστε στα ίδια και στα ίδια ή εάν θα ξανά ανοιχτούμε σε νέα ταξίδια.

Η επιλογή είναι δική μας, όπως άλλωστε η απόφαση και το ταξίδι.

Τα φτερά μας λοιπόν, είναι για να πετάμε και όχι για να φαντάζουν όμορφα πάνω μας …

ας τα ξεδιπλώσουμε και ας επιχειρήσουμε το ταξίδι….

Χόρχε Μπουκάϊ

Ματθαίος Γιωσαφάτ – Συνέντευξη

 

 

 

24-2-2010 -LIFO- Σταύρος Διοσκουρίδης

Ο Ματθαίος Γιωσαφάτ είναι ο άνθρωπος στο ντιβάνι του οποίου θα ήθελαν οι περισσότεροι από μας να ξαπλώσουν. Ειδικά τώρα που η κρίση δείχνει (για την ώρα) να επηρεάζει περισσότερο τα επίπεδα του στρες που έχουμε παρά την τσέπη μας. Ο Σταύρος Διοσκουρίδης κάθισε για λίγο απέναντί του, προσπαθώντας να ξεδιαλύνει αν η ψυχανάλυση είναι επιστήμη ή μια ακόμα ποπ κουλτούρα που πληρώνουμε ακριβά.

 

Είναι η Ελλάδα στο ντιβάνι τελευταία εξαιτίας τις οικονομικής κρίσης;

Έχουν επικρατήσει φόβος και πανικός. Ο φόβος της πείνας. Δεν παθαίνει κανείς, όμως, ψυχικά προβλήματα από μια οικονομική κρίση. Στενοχωριέται, φωνάζει, απεργεί, αλλά τίποτα παραπάνω. Ίσα ίσα, σε περιόδους μεγάλου άγχους οικονομικού, επειδή μπαίνει σε προτεραιότητα, μειώνονται οι εσωτερικές ψυχικές αντιδράσεις. Η κατάθλιψη είναι εσωτερικό γεγονός. Γι’ αυτό και πολλοί άνθρωποι έχουν πάρα πολλά προβλήματα όταν δεν έχουν πολλά εξωτερικά προβλήματα. Είναι φυσιολογικά αυτά τα αισθήματα, όχι παθολογικά.

Η κρίση δηλαδή σας κόβει τη δουλειά;

Κοιτάξτε, όταν βομβαρδίστηκε το Λονδίνο από τους Γερμανούς, εμφανίστηκε μεγάλη πτώση όλων των ψυχικών διαταραχών. Σε μικρές κρίσεις όπως αυτή απλά επιτείνεται το άγχος σε ανθρώπους που ήδη το έχουν. Οπότε αυτή η κρίση βοηθάει και τους ψυχιάτρους.

Μεγεθύνει το κόμπλεξ κατωτερότητας/ανωτερότητας του ελληνικού λαού απέναντι στους ξένους η τωρινή κατάσταση;

Είναι μεγάλη κουβέντα αυτή. Πρέπει να πιάσουμε την ιστορία του ελληνικού λαού από την Τουρκοκρατία και έπειτα. Είμαστε ένας λαός ανώριμος. Με έντονες τάσεις παράνοιας, οπότε και χαμηλή αίσθηση αυτοεκτίμησης. Αυτό κάνει τους Έλληνες να υπεραμύνονται γιατί είτε νιώθουν πολύ χαμηλά είτε αισθήματα υπερβολικής ανωτερότητας, θεωρώντας πως όλοι και όλα εξαρτώνται από εμάς. Αυτά έχουν εμπλακεί και στην τελευταία κρίση. Κάναμε απατεωνιές. Από τους αγρότες που είχαν τρία δέντρα ροδάκινα και έπαιρναν επιδόματα για τρεις χιλιάδες. Εκεί οι ξένοι ήταν ηλίθιοι και εμείς ήμασταν σε θέση να τους κοροϊδεύουμε και να τα τσεπώνουμε. Η αρπαχτή είναι χαρακτηριστικό του Έλληνα. Μόνο που τώρα μας κατάλαβαν.

Ζήσαμε έντονα την κατάσταση το επιθυμητό να γίνει και αναγκαίο. Με την κρίση ίσως επιστρέψουμε πάλι στα χρόνια που το αναγκαίο είναι και το επιθυμητό;

Το πρώτο είναι δουλειά της διαφήμισης. Να γεμίσουν δηλαδή τα κενά που δημιουργούνται στους ανθρώπους από διάφορους λόγους (θρησκευτικούς, ιδεολογικούς) με καταναλωτικά προϊόντα. Αν έχεις ένα ωραίο αμάξι με μια γκόμενα δίπλα και φοράς σινιέ ρούχα, νιώθεις καλά. Τώρα στις κρίσεις συμβαίνει το αντίθετο. Στην κατοχή τρώγαμε κρέας μια φορά τον μήνα και ήταν ένα κόκαλο μέσα σε μια σούπα. Τώρα έχουμε κακομάθει. Δέκα χρόνια είχαμε την αίσθηση ότι στην Ελλάδα είμαστε πολύ πλούσιοι. Τώρα οι Έλληνες έχουν λεφτά, αλλά δεν έχει το κράτος. Το έχουμε καταληστέψει όλοι. Από τον λαό μέχρι και τους πολιτικούς. Άμα χρειαστεί να στριμωχτεί ο λαός, θα το κάνει. Είναι δύσκολο, όμως, να το αλλάξεις. Πάντα είχαμε επιθυμίες, αλλά δεν ήμασταν ώριμοι. Ωριμότητα δεν είναι να βλέπεις το επιθυμητό, αλλά το εφικτό.

Οι ανάγκες που δημιουργούνται σε μια κοινωνία επηρεάζουν τους κανόνες της ψυχανάλυσης;

Δεν υπάρχουν κανόνες στην ψυχανάλυση. Είναι ένας τρόπος για να εξετάζεις τα πράγματα διαχρονικά. Ο τρόπος κατανόησης του ανθρώπου γνωρίζοντας και μελετώντας τα ασυνείδητα κίνητρα του. Άλλαξαν οι κοινωνικές συνθήκες και κάθε αλλαγή έχει και τις συνέπειές της.

Ο σύγχρονος τρόπος ζωής, η εποχή της αφθονίας, δεν έφερε στο προσκήνιο και την ψυχανάλυση;

Όχι, όχι. Ο άνθρωπος είναι ένα ζώο που ανέπτυξε τον εγκέφαλό του και που προσπαθεί συνέχεια να καταλάβει από πού προέρχεται, πού πάει και τι είναι η ζωή. Με τη θρησκεία και την πολιτική, προσπαθεί να καταλάβει από το υπερπέραν μέχρι τη δομή της κοινωνίας. Δεν ήταν καινούργιο αυτό που έκανε ο Φρόιντ. Απλά αυτός ήταν που το συστηματοποίησε. Η ψυχανάλυση είναι μια επιστήμη που δεν απευθύνεται μόνο στις κυρίες του Κολωνακίου επειδή έχουν λεφτά.

Δεν συμβαίνει αυτό;

Παραμύθια. Έχει πρόβλημα ο άνθρωπος, γι’ αυτό πληρώνει. Δεν είναι σαν το κομμωτήριο. Είναι μια οδυνηρή διαδικασία. Δεν είναι μόνο θεραπεία. Η ψυχανάλυση είναι μια επιστήμη που προσπαθεί να καταλάβει τα ανθρώπινα. Τι είναι τέχνη; Γιατί κάνουμε πολέμους; Ποια είναι η ιστορική πορεία του ανθρώπου; Δεν είναι μια θεωρία για να ακουμπάς μερικά λεφτά.

Μπορεί να είναι επιστήμη, αλλά έχει καταλήξει να είναι και μια από τις μεγαλύτερες ποπ κουλτούρες της εποχής.

Δεν μπορώ να συμφωνήσω με αυτό. Αφού μελετά τα ανθρώπινα συναισθήματα, είναι φυσικό να το παίρνουμε έτσι. Φανταστείτε ότι στην Αθήνα υπάρχουν 50-60 σοβαροί ψυχαναλυτές και κυκλοφορούν άλλοι 6.000 που κάνουν τους ψυχαναλυτές. Όλοι οι άνθρωποι έχουν προβλήματα. Δεν υπάρχει κανείς απόλυτα υγιής. Μια μεγάλη ψυχαναλύτρια έλεγε πως για να σωθεί ο κόσμος πρέπει να ψυχαναλυθούν όλοι. Δεν είναι δυνατό αυτό. Εκτός από την πάλη των τάξεων, υπάρχει και αυτή των ανθρώπων. Το 80% των ζευγαριών «σκοτώνονται» στον γάμο. Αυτό σημαίνει πως έχουν πρόβλημα μέσα τους. Όπως κάνει κάποιος γυμναστική και επωφελείται το σώμα του, έτσι θα μπορούσε να επωφεληθεί η ζωή του, αν έκανε κάποιας μορφής ψυχανάλυση. Έχουμε προτείνει από χρόνια να γίνονται μαθήματα ζωής στα σχολεία, αλλά δεν έχουμε εισακουστεί. Για να απαντήσω σε αυτό που με ρωτήσατε, όμως, ένας άνθρωπος δεν μπορεί να δίνει τόσα λεφτά για να πει πως συμμετείχε σε μια ποπ κουλτούρα. Τα δίνει γιατί έχει πρόβλημα.

Άρα, τη χρειαζόμαστε όλοι;

Αν είχατε λεφτά, θα σας βοηθούσε.

Οπότε μόνο οι πλούσιοι θα σωθούν;

Αν είναι αναγκαίο, υπάρχει το κράτος με τις κλινικές. Από εκεί και πέρα, αν είναι κάτι το ιδιωτικό, πρέπει να έχεις λεφτά. Αν θες να κάνεις γυμναστική στο Holmes, πληρώνεις αρκετά. Για να πάρεις ωραία ρούχα, χρειάζονται λεφτά. Δεν υπάρχει ισότητα στον κόσμο. Άλλος είναι ψηλός, άλλος κοντός, άλλος έξυπνος, άλλος όμορφος, άλλος πλούσιος. Ταξικά όλοι είμαστε κάπου. Άλλος γεννιέται εδώ και άλλος στην Αϊτή. Μερικά πράγματα είναι για πλούσιους. Αυτό που υποστηρίζω, όμως, είναι να γίνονται αυτά τα μαθήματα στα σχολεία. Και ασφαλώς υπάρχουν και μορφές που δεν χρειάζονται πολλά λεφτά. Ομαδικές θεραπείες και πολλά άλλα.

Η αγία ελληνική οικογένεια παραμένει ο πυρήνας της κοινωνίας;

Έχει αλλάξει, γιατί άλλαξαν και οι συνθήκες στην κοινωνία. Ο φεμινισμός έφερε μεγάλη αλλαγή. Ο τρόπος που ανατρέφουν τα παιδιά είναι καλύτερος γιατί ο κόσμος είναι πιο μορφωμένος. Η ελληνική οικογένεια είναι πολύ καλύτερη σήμερα απ’ ό,τι παλιά. Παλιά ήταν απαίσια. Από τις χειρότερες μορφές οικογένειας που υπήρχαν. Πατριαρχική, τα παιδιά δεν είχαν καμία σχέση με τους γονείς, η σχέση του αντρόγυνου ήταν ανύπαρκτη, οι άντρες αγαπούσαν και έκαναν επαφή μόνον με άλλους άντρες. Αυτή ήταν η «αγία ελληνική οικογένεια». Σήμερα οι σύζυγοι έχουν επαφή, γι’ αυτό χωρίζουν και πιο εύκολα. Δεν δέχονται μια σχέση που δεν τους ικανοποιεί. Επίσης, στα σημερινά αρνητικά είναι η εργασία της γυναίκας τα πρώτα χρόνια της ζωής του βρέφους.

Η μάνα, και αυτό έχει αποδειχθεί, πρέπει να είναι συνέχεια με το παιδί της τον πρώτο χρόνο. Είμαι φεμινιστής και έχω αγωνιστεί για χρόνια να δοθεί ένας μισθός στις μητέρες τον πρώτο χρόνο του παιδιού. Πράγμα που συμβαίνει μόνο στο Δημόσιο.

Έχετε υποστηρίξει πως ο Έλληνας δεν αγαπά παρά μόνο ερωτεύεται;

Είναι μια φράση που έχει αναπαραχθεί πολύ, αλλά δεν την εννοώ ακριβώς όπως την έχουν εξηγήσει. Ο έρωτας είναι ένα συναίσθημα ποικίλο. Μια μορφή έρωτα είναι όταν ψάχνεις τη μαμά που δεν είχες. Βρίσκεις μια γυναίκα και την εξιδανικεύεις και ύστερα τη διώχνεις, όταν βλέπεις πως δεν είναι αυτό που ήθελες. Αυτός είναι ο παθιασμένος έρωτας. Δεν έχει σχέση με αγάπη. Είναι ναρκισσιστικό. Η αγάπη απαιτεί μονιμότητα και συνδέεται άμεσα με την αγάπη που πρέπει να σου δείχνει η μητέρα σου τα πρώτα χρόνια της ζωής σου. Αν τη δέχτηκες, τότε είσαι σε θέση να αγαπήσεις και ν’ αγαπηθείς. Είναι μια ικανότητα που δεν την έχουν οι Έλληνες. Ερωτεύονται και έχουνε πάθη. Στα πάθη, όμως, δεν υπάρχει αγάπη.

Για ποιο λόγο ψυχαναλύονται οι Αθηναίοι;

Για διάφορους λόγους. Περισσότερο το άγχος. Οι γυναίκες κατά κανόνα για σχέσεις. Οι άντρες κυρίως για άγχος και σεξουαλικά προβλήματα, στύσης και πρόωρης εκσπερμάτισης. Είναι γενικά ανικανοποίητοι. Η νέα γενιά έχει πολλά σεξουαλικά προβλήματα γιατί δεν κάνει σεξ. Έρχονται συνέχεια μικρές κοπέλες από 14-18 χρονών που παραπονιούνται πως «ο άλλος μια φορά τον μήνα».

Γιατί οι Αθηναίες δεν θέλουν τους Αθηναίους;

Δεν θέλουν την ξεπέτα. Είναι συναισθηματικές. Ότι είναι όλες και ανά πάσα στιγμή διαθέσιμες τα γράφετε εσείς στα περιοδικά. Έχει επικρατήσει μια λάθος κουλτούρα πως είναι όλες πεινασμένες. Οι γυναίκες δεν είναι τόσο πολυγαμικές όσο οι άντρες. Ο άντρας από τη φύση του πρέπει να πάει με πολλά θηλυκά για να είναι βέβαιος πως έχει εξασφαλίσει την «αθανασία». Είναι μέσα στα γονίδιά του. Οι γυναίκες βιώνουν την «αθανασία» όταν εγκυμονούν. Οι άντρες δεν το καταλαβαίνουν αυτό. Τα θηλυκά, αν δείτε στη φύση και όχι στην ανθρώπινη κοινωνία, δέχονται να κάνουν σεξ μόνο όταν βρίσκονται σε οίστρο. Το όνειρο των αντρών είναι το «ένα γρήγορο», ενώ οι γυναίκες ασυνείδητα θέλουν να κάνουν παιδιά και να βρουν κάποιον να τις αγαπήσει.

Όλα αυτά που υποτίθεται πως γνωρίζετε τα εφαρμόζετε και στα προσωπικά σας; Ζείτε την τέλεια ζωή;

Για να γίνεις ψυχαναλυτής πρέπει να κάνεις πέντε χρόνια, πέντε φορές την εβδομάδα ψυχανάλυση. Δεν αρκεί να είσαι ψυχίατρος ή ψυχολόγος για να ψυχαναλύσεις, χρειάζεται και μια χρονοβόρα εκπαίδευση που σε οδηγεί να γνωρίσεις καλύτερα τον εαυτό σου. Από εκεί και πέρα όλα είναι ανθρώπινα. Γιατρός να είσαι, ξέρεις πως δεν ωφελεί το κοκορέτσι, αλλά το τρως.

Έρχεστε συχνά σε κόντρα με τους ασθενείς;

Αναπτύσσεται μια σχέση που έχει μέσα της και τα στοιχεία της κόντρας, της αγάπης, της κατανόησης. Ένας σωστός ψυχαναλυτής δεν μαλώνει με τους αρρώστους, αλλά δουλειά του είναι να εξηγεί. Μου λένε πολλές φορές «δεν με αγαπάτε, ενώ εγώ σας πληρώνω». Η αγάπη δεν είναι κάτι που μπορείς να το αγοράσεις.

O Φόβος της Τρωτότητας – Leo Buscaglia

 

 

» Ορισμένοι πιστεύουν ακράδαντα ότι είναι συναισθηματικά ασφαλείς μόνο όταν πραμένουν θωρακισμένοι, κουμπωμένοι και χοντρόπετσοι. Φροντίζουν να μην αποκαλύπτουν τον πραγματικό τους εαυτό, επειδή φοβούνται ότι, δείχνοντας αυτό που είναι, θα εκτεθούν τελικά, θα γίνουν ευάλωτοι. Προστατευμένοι και απρόσβλητοι, δημιουργούν πάντα σχέσεις εντελώς επιφανειακές. Ταυτόχρονα, παραπονιούνται για την απουσία εκείνης της ιδιαίτερης οικειότητας που χαρακτηρίζει την αγάπη.

Όταν αμυνόμαστε, περιχαρακωνόμαστε και αμπαρωνόμαστε, καταδικάζουμε τους εαυτούς μας στη μοναξιά. Μπορεί έτσι να αποφεύγουμε να πληγωθούμε, αλλά παράλληλα χάνουμε την υπέρτατη χαρά της αληθινής οικειότητας. Μόνο επιτρέποντας στους εαυτούς μας να είναι τρωτοί έχουμε την ευκαιρία να πετύχουμε στην αγάπη.

Αν στο τέλος παραδοθούμε, εξαπατηθούμε ή παραπλανηθούμε, μπορούμε τουλάχιστον να λέμε ότι προσπαθήσαμε. Και, από μια άποψη, πετύχαμε – αν δεν επιτρέψαμε στην τραυματική εμπειρία να μας κάνει παχύδερμους.  Και στο βαθμό που συνειδητοποιήσαμε ότι η τρωτότητα είναι η ψυχή της αγάπης, σίγουρα θα θεραπευτούμε και θα ξαναπροσπαθήσουμε.

Η μόνη αληθινή ευτυχία προέρχεται από το ξόδεμα του εαυτού μας για κάποιο σκοπό. Ένας αισιόδοξος μπορεί να δει φως εκεί που δεν υπάρχει – αλλά ο απαισιόδοξος τρέχει πάντα να το σβήσει! »

Ομοφυλοφιλιά : Coming out και Οικογένεια

πηγή : http://www.e-psychology.gr

Σύμφωνα με την Cass (1979), η διαδικασία γνωστοποίησης στον περίγυρο της σεξουαλικής ταυτότητας κάποιου ανθρώπου χαρακτηρίζεται από κάποια συγκεκριμένα στάδια τα οποία βέβαια δεν ακολουθούν πάντα την ίδια σειρά:

1) Σύγχυση ταυτότητας.Στα αρχικά στάδια της διαπίστωσης ότι κάποιος έλκεται από το ίδιο φύλο, το άτομο μπορεί να μην αποδέχεται την ομοφυλοφιλική του ταυτότητα να αισθάνεται μπερδεμένο και να ψάχνει παντού επιβεβαίωση ότι είναι ετεροφυλόφιλο.

Ακόμα κι αν έχει κάποιες εμπειρίες με άτομα του ίδιου φύλου, μπορεί να θεωρεί τον εαυτό του ως «straight» που πειραματίζεται ή που έχει κάποιες ομοφυλόφιλες φαντασιώσεις. Στην περίοδο αυτή, μπορεί να διεκδικήσει σχέσεις με άτομα του αντίθετου φύλου, πιστεύοντας πραγματικά ότι τα πράγματα θα πάνε καλά.

2) Σύγκριση ταυτότητας. Σε αυτό το στάδιο, τα άτομα αρχίζουν να αποδέχονται την πιθανότητα της ομοφυλοφιλίας τους. Ίσως να προσπαθούν να δώσουν μια εξήγηση σε αυτό που τους συμβαίνει ή να προσπαθούν να αρνηθούν ότι η ομοφυλοφιλία αποτελεί την κεντρική τους ταυτότητα. Άλλοι ίσως να αποδέχονται την ταυτότητα τους αυτή αλλά να προσπαθούν να κοντρολάρουν την έκφραση της με το να παντρεύονται ,για παράδειγμα ,κάποιο άτομο του αντίθετου φύλου. Τέλος κάποιοι, μπορεί να προσπαθούν να πιέσουν τους εαυτούς τους να αποκτήσουν μια ετεροφυλόφιλη ταυτότητα λόγω συναισθημάτων ενοχής ή ντροπής που βιώνουν.

3)Ανοχή ταυτότητας. Το άτομο αντιλαμβάνεται ότι υπάρχουν και άλλοι άνθρωποι που νιώθουν έτσι. Αρχίζει να γίνεται πιο δεκτικό σε μια ομοφυλόφιλη ταυτότητα και να σπάει την απόμονωση του προσεγγίζοντας άλλους ομοφυλόφιλους. Στο στάδιο αυτό, μπορεί ακόμα να συνυπάρχουν συναισθήματα ντροπής ή εσωτερικευμένης ομοφοβίας.

4) Αποδοχή ταυτότητας. Συμβαίνει η μετάβαση από την απλή ανοχή της σεξουαλικής ταυτότητας του ατόμου στην αποδοχή. Η ομοφυλόφιλη ταυτότητα βιώνεται από το άτομο ως κάτι θετικό παρά ως κάτι το οποίο πρέπει να ανεχτεί. Η συναναστροφή με την ομοφυλόφιλη κοινότητα αυξάνεται και το άτομο προσπαθεί να αντιμετωπίσει την εσωτερική ένταση που απορρέει από τη μη συμμόρφωση με τα «κοινωνικά πρότυπα». Στο στάδιο αυτό, αρχίζει και η επιλεκτική γνωστοποίηση στον περίγυρο. Το άτομο ίσως να χρειάζεται βοήθεια στο να αποφασίσει το πώς,πότε και σε ποιούς να αποκαλύψει τον σεξουαλικό του προσανατολισμό.

5)Υπερηφάνεια ταυτότητας. Το άτομο αισθάνεται ότι ο περίγυρος του πρέπει να μάθει «ποιός πραγματικά είναι». Η συνανατροφή με ετεροφυλόφυλους περιορίζεται και το άτομο αγκαλιάζει την «gay κουλτούρα». Πιθανώς να υπάρχει ο διαχωρισμός «εμείς» (gay)  και «αυτοί»(straight).

6) Σύνθεση/συγχώνευση ταυτότητας. Το άτομο συγχωνεύει τη σεξουαλική του ταυτότητα με άλλες πτυχές του εαυτού του. Έτσι, ο σεξουαλικός προσανατολισμός γίνεται μόνο ένα μέρος του εαυτού του παρά ολόκληρη η ταυτότητα του.  Ο διαχωρισμός «εμείς» και «αυτοί» καταλύεται.
Παρόλο που το μοντέλο αυτό διατυπώθηκε πριν από αρκετά χρόνια, πολλοί σύγχρονοι θεραπευτές θεωρούν ότι εξηγεί ικανοποιητικά τη διαμόρφωση της σεξουαλικής ταυτότητας χωρίς αυτό βέβαια να σημαίνει ότι αποτελεί μια «απόλυτη εξήγηση».

Γνωστοποίηση στην οικογένεια και το φιλικό περιβάλλον

Η γνωστοποίηση της σεξουαλικής ταυτότητας στην οικογένεια συνήθως δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το κοινωνικό στίγμα κατά της ομοφυλοφιλίας είναι ακόμα αρκετά έντονο στην Ελληνική κοινωνία παρά τις όποιες αλλαγές μπορεί να έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια.

Προς το άτομο που σκέφτεται να αποκαλύψει το σεξουαλικό του προσανατολισμό:

Η αποκάλυψη του σεξουαλικού σου προσανατολισμού είναι μια μεγάλη απόφαση που απαιτεί θάρρος και γενναιότητα. Πριν το κάνεις, προσπάθησε να αναλογιστείς τα ακόλουθα:

Εάν ακόμα δεν έχεις ξεκαθαρίσει μέσα σου τα συναισθήματα σου και αισθάνεσαι θλίψη ή ενοχή, ίσως να ήταν καλύτερο να δώσεις χρόνο στον εαυτό σου ώστε να αποδεχτείς εσύ πρώτος/η από όλους την σεξουαλική σου ταυτότητα.
Προσπάθησε να επιλέξεις την κατάλληλη χρονική στιγμή. Λάβε υπόψη την κατάσταση υγείας, τη διάθεση καθώς και άλλα προβλήματα των ανθρώπων με τους οποίους θα ήθελες να μοιραστείς τη σεξουαλικότητα σου.
Προετοίμασε τον εαυτό σου για κάθε αντίδραση. Οι άνθρωποι στους οποίους θα γνωστοποιήσεις τον προσανατολισμό σου μπορεί να αντιδράσουν με έκπληξη, θυμό ή στεναχώρια. Δώσε τους χρόνο να επεξεργαστούν αυτό που τους είπες. Η πρώτη αντίδραση δε σημαίνει ότι θα παραμείνει ίδια για πάντα. Θυμίσου ότι πολλοί ομοφυλόφιλοι άνθρωποι χρειάζονται χρόνο για να αποδεχτούν οι ίδιοι τη σεξουαλικότητα τους.
Μην αποκαλύψεις τον προσανατολισμό σου κατά τη διάρκεια κάποιου καυγά ή διαφωνίας. Δε θα ήταν ωφέλιμο να κάνεις την οικογένεια σου να νιώσει ένοχη για την ταυτότητα σου διότι δεν ευθύνεται για αυτή.
Εάν κάποιος από τους φίλους σου σε απορρίψει λόγω της αποκάλυψης που έκανες, προσπάθησε να μην αφήσεις να επηρεαστεί η αυτοεκτίμηση σου. Το να μοιραστείς κάτι τόσο σημαντικό είναι ένα δώρο και μια ψήφος εμπιστοσύνης στον άλλο.Εάν οι φίλοι σου δεν το δούν έτσι, τότε η σχέση που υπήρχε  ίσως να μην ήταν τόσο ουσιαστική.
Η αποκάλυψη στον περίγυρο ίσως να μην πάει πάντα καλά. Είναι όμως μια εμπειρία που έχει τη δυνατότητα να δράσει απελευθερωτικά.

 

Προς την οικογένεια
Εάν το παιδί σας σας αποκάλυψε πρόσφατα την ομοφυλόφιλη σεξουαλική ταυτότητα του, ίσως να βιώνετε έντονα συναισθήματα έκπληξης, θυμού, απογοήτευσης και να έχετε στο μυαλό σας πολλές αναπάντητες ερωτήσεις όπως για παράδειγμα, το «πώς είναι δυνατό να συνέβη αυτό». Ίσως να βρίσκετε δύσκολο να  το αποδεχτείτε και να θέλετε να πιστεύετε ότι είναι μια περαστική φάση. Τα συναισθήματα και οι απορίες αυτές είναι απόλυτα λογικές.

Παρόλο, που η ομοφυλοφυλία, εδώ και πολλά χρόνια, δε θεωρείται πλέον νόσος, ούτε από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ούτε από τη νεότερη ψυχιατρική, το κοινωνικό στίγμα εμμένει δημιουργώντας αρνητικά στερεότυπα για τους ομοφυλόφιλους. Σύμφωνα με έρευνες, περίπου το 2% με 13% του πληθυσμού έχει ομοφυλόφιλο σεξουαλικό προσανατολισμό. Μέχρι και σήμερα δεν υπάρχει μια σύμφωνη γνώμη από την επιστημονική κοινότητα σχετικά με το ποιοί παράγοντες καθορίζουν τη σεξουαλική ταυτότητα.

Εάν νιώθετε συναισθήματα βαθιάς θλίψης για αυτό που σας αποκαλύφθηκε  όπως σα να είχατε βιώσει μια απώλεια,κι  αυτό είναι απόλυτα κατανοητό. Στο μυαλό σας είχατε ονειρευτεί συγκεκριμένα πράγματα για το παιδί σας και τα νέα που μάθατε κλόνισαν τα όνειρα σας αυτά.  Η ζωή του θα είναι ίσως διαφορετική απ’ότι φανταζόσασταν χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι δεν θα είναι μια ζωή με νόημα ή μια ζωή ευτυχισμένη.

Ίσως να είναι δύσκολο για εσάς να το πιστέψετε αυτό τώρα (δεδομένου όλων των αρνητικών συσχετισμών που φέρνει στο μυαλό η ομοφυλοφιλία) αλλά η εμπειρία δείχνει ότι οι ομοφυλόφυλοι που αποδέχονται την ταυτότητα τους έχουν πολύ πιο ευτυχισμένες ζωές από αυτούς που προσπαθούν να την καταπιέσουν. Αντίθετα, άνθρωποι που προσπαθούν να «σκοτώσουν τα συναισθήματα τους» , εμφανίζουν πολύ συχνότερα κατάθλιψη, άγχος, κατάχρηση  ουσιών και αυτοκτονικό ιδεασμό.

Αν αναρωτιέστε γιατί το παιδί σας να επιλέξει να είναι ομοφυλόφιλος/η και ταυτόχρονα να αμφιβάλετε τους εαυτούς σας και τον τρόπο που το μεγαλώσατε, ίσως απλά να ρωτάτε την λάθος ερώτηση.
Προσπαθείστε να αναλογιστείτε: Γιατί κάποιος να επιλέξει να είναι κάτι που φέρει τόσο αρνητικό στίγμα και ξέρει ότι πιθανώς να προβληματίσει και να φέρει ντροπή στην οικογένεια του; Γιατί να επιλέξει κάτι που μπορεί να κοστίσει την απόρριψη από αυτούς που αγαπά αλλά και την κοινωνική απόρριψη; Γιατί να επιλέξει μια σεξουαλική ταυτότητα που ο ίδιος βρίσκει δύσκολο να αποδεχτεί πρώτα; Ίσως λοιπόν τελικά να μην το επιλέγει όπως και ένας ετεροφυλόφιλος δεν επιλέγει να είναι ετεροφυλόφιλος.

Η διαδικασία της αποδοχής αυτής της νέας πραγματικότητας είναι δύσκολη γιατί εμπεριέχει συναισθήματα όπως το σοκ, την απογοήτευση ότι τα πράγματα δεν θα γίνουν όπως τα είχατε φανταστεί καθώς και την ανησυχία για το μέλλον του παιδιού σας. Εάν όμως μπορούσατε να το εμπιστεύεστε μέχρι χτές και να αναγνωρίζετε τα χαρίσματα του , θυμηθείτε ότι ακόμα έχετε τον ίδιο άνθρωπο απεναντί σας.

Πηγές:

Cass, V. (1979). Homosexual identity formation: A theoretical model. Journal of Homosexuality, 4 (3), 219-235.
Kort, J. (2008). Gay Affirmative Therapy for the Straight Clinician:The Essential Guide. W. W. Norton & Company

Απρόβλεπτες Ισορροπίες – Χόρχε Μπουκάϊ (» Να βλέπεις στον Έρωτα »)

 

Πράγματι η ζωή είναι μια ευαίσθητη και απρόβλεπτη ισορροπία. Όχι μόνο πρέπει να αφεθείς να σε παρασύρει το κύμα, αλλά επίσης είναι βέβαιο πως δεν είναι όλα τα κύματα κατάλληλα για σέρφινγκ. Για να κάνεις σερφινγκ πρέπει να είσαι διατεθειμένος να αντιμετωπίσεις πράγματα που δεν μπορείς να προβλέψεις. Τα πάντα είναι ένα κράμα τέχνης και προπόνησης. Κανείς δε γεννιέται έμπειρος, και είναι απολύτως απαραίτητο να είσαι διαθετειμένος να βουλιάξεις μια και δυο φορές, ή να αντέξεις κάποιες πτώσεις που θα σου αφήσουν μελανιές αλλά και εμπειρίες, ώστε να αντιμετωπίσεις το επόμενο κύμα.

Είναι αλήθεια δεν αρκούν τα όνειρα, δεν αρκεί η φαντασία, δεν αρκούν οι ψευδαισθήσεις, δεν αρκεί η επιθυμία και τα σχέδια… Και ωστόσο, χωρίς όλα αυτά δεν υπάρχει δρόμος. Νομίζω πως όλες οι πράξεις μας έχουν συνοχή, ξεκινούν με ένα όνειρο, αυτό που κοινώς ονομάζουμε φαντασίωση και που εκφράζεται ως εξής:

Τι ωραία που θα ήταν …
Θα ήταν απίστευτο να…
Θα ήταν υπέροχο αν…

Αν γίνουμε κυρίαρχοι αυτής της φαντασίωσης και την προβάρουμε σαν να ήταν ρούχο, η φαντασίωση μετατρέπεται σε ψευδαίσθηση:

Πόσο θα μου άρεσε …
Θα τρελαινόμουν να…
Θα ήταν τέλεια αν μια μέρα μπορούσα…

Αν αφήσω αυτή την ψευδαίσθηση να φωλιάσει μέσα μου και να γιγαντωθεί, μια μέρα η ψευδαίσθηση θα γίνει επιθυμία

Θα ήθελα να…
Αυτό που περισσότερο θέλω…
Πραγματικά θέλω…

Σε αυτό το σημείο ίσως να είμαι ικανός να φανταστώ τον εαυτό μου να ολοκληρώνει αυτή την επιθυμία κάνοντάς την πραγματικότητα. Εκείνη τη στιγμή η επιθυμία μετατρέπεται σε σχέδιο.

Θα το κάνω…
Κάποια στιγμή…
Σύντομα εγώ…

Από εδώ και πέρα το μόνο που μένει είναι να καταστρώσω το σχέδιο , την τακτική ή την στρατηγική που θα μου επιτρέψει να γίνω ένας φανταστικός μάγος που θα υλοποιήσει την πραγμάτωση ενός ονείρου μου. Πρόσεξε: μέχρι στιγμής δεν έχω κουνήσει ούτε το δακτυλάκι μου. Όλες οι πράξεις είναι εσωτερικές και ωστόσο, πόσα πράγματα έχουν συμβεί μέσα μου από τότε που απλά φαντασίωνα. Θα μου πεις πως αυτό δεν είναι αρκετό. Πράγματι, πολλές φορές δεν είναι αρκετό. Χρειάζεται να φέρουμε εις πέρας τα σχέδια και να διορθώσουμε τα λάθη. Χρειάζεται να φορέσουμε μαγιό, να πάρουμε τη σανίδα των σχεδίων μας, να ριχτούμε στη ζωή και να περιμένουμε με προσήλωση το κύμα της πραγματικότητας για να ανέβουμε πάνω του και να σερφάρουμε μέχρι τη μαγική παραλία της ικανοποίησης…

Η Θεωρία των Ενστίκτων – William Mac Dougall

( πηγή : http://www.apostolisangelopoulos.gr )

Σύμφωνα με τον W. Mac Dougall τα ένστικτα θα πρέπει να θεωρούνται αιτία οποιασδήποτε συμπεριφοράς. Τα ένστικτα είναι εκείνοι οι μηχανισμοί που πραγματώνουν σε εμπειρικό επίπεδο την γενική τάση ανθρώπων και ζώων να προσηλώνονται σε κάποιο στόχο δίχως επίγνωση της φύσης του και συχνά δίχως όφελος ή ευχαρίστηση. Αυτό ονομάστηκε από τον Mac Dougall HORME από την ελληνική λέξη ορμή. Παρ’ όλη την “βιολογίστικη” προσέγγισή του είναι φανερή η αντίθεσή του με την κυρίαρχη εκείνον τον καιρό συμπεριφοριστική αντίληψη της αυτονομίας της συμπεριφοράς και την παραίτηση από την διερεύνηση οποιοδήποτε βαθύτερων αιτιών της.

Η ορμή κατά Mac Dougall είναι εκείνη η ασυνείδητη κινητήρια δύναμη που μπορεί να εξηγήσει την ανθρώπινη πρόοδο και την κοινωνική συμπεριφορά των ανθρώπων. Τέτοια συμπεριφορά δεν είναι άλλη από την συμπεριφορά σε ομάδες γενικώς (από την οικογένεια μέχρι το στρατό ή το κράτος). Η ορμή πραγματώνεται με τα ένστικτα τα οποία ενίοτε αναφέρονται και σαν κλίσεις ή και τάσεις. Κάθε άνθρωπος κατέχει ένα “ρεπερτόριο” ενστίκτων που διαμορφώνεται στην βάση των ιδιαίτερών του ψυχοφυσιολογικών χαρακτηριστικών ή – όπως τα αντιλαμβάνεται ο Mac Dougall – των κληρονομικά διατεθειμένων καναλιών εκτόνωσης της νευρικής ενέργειας. Κάθε ένστικτο έχει τρεις λειτουργικές δυνατότητες την αισθητική (αποδοχή ερεθισμάτων), την κεντρική (συναισθηματική αξιολόγηση) και την κινητική. Έτσι ότι συμβαίνει στην συνειδητή μας ζωή βρίσκεται σε συνεχή και άμεση εξάρτηση από αυτές τις ασυνείδητες αρχές.

Εσωτερική ψυχολογική έκφραση των ενστίκτων αποτελούν τα συναισθήματα. Η σχέση τους με τα ένστικτα είναι τυπολογική και συστηματική. Αυτό σημαίνει ότι τα συναισθήματα κατηγοριοποιούνται ανάλογα με τα ένστικτα που τα δημιουργούν. Ξεχωρίζει κατ’ αυτόν τον τρόπο επτά (7) ζεύγη ενστίκτων – συναισθημάτων:

  • Το ένστικτο της μάχης και τα συναισθήματα του θυμού και του φόβου
  • Το ένστικτο της φυγής και το συναίσθημα της αυτοσυντήρησης
  • Το ένστικτο της αναπαραγωγής του είδους και το συναίσθημα της ζήλιας καθώς και της γυναικείας ντροπαλότητας
  • Το ένστικτο της κατάκτησης και το συναίσθημα της ιδιοκτησίας
  • Το ένστικτο του “χτισίματος” και το συναίσθημα της δημιουργίας
  • Το αγελαίο ένστικτο και το συναίσθημα του να ανήκεις κάπου (ταυτότητα)

Αυτά τα ζεύγη ευθύνονται για την δημιουργία των κοινωνικών θεσμών όπως οικογένεια, εμπόριο, πόλεμος κ.α. Κατά τον Mac Dougall δηλαδή, η κοινωνία και οι ανθρώπινες ομάδες προϋπάρχουν της ατομικής συνείδησης αφού δημιουργούνται ενστικτωδώς και ακολουθούν “φυσικούς δρόμους” ανάπτυξης.

 

Αρέσει σε %d bloggers: